Gele kaart: even tot 10 tellen

Wie voortaan in het amateurvoetbal een gele kaart krijgt moet direct 10 minuten van het veld af. Deze maatregel geldt voor ongeveer 75% van alle voetballers in Nederland en is volgens de KNVB bedoeld om geweld in het amateurvoetbal tegen te gaan.

Zoals sommigen van jullie misschien wel weten ben ik niet bepaald een voetballiefhebber. Begrijp me niet verkeerd, ik vind het een leuk spel om af en toe te spelen en creatieve acties of strategieën zijn mooi om te zien. Ik ben er alleen niet echt mee opgegroeid zou je kunnen zeggen. Bij mij ontbrak het ‘balgevoel’. Ik volg geen competities  of clubs (behalve Oranje tijdens een WK of EK) en het hele wereldje  van geweld op het veld en schreeuwende ouders langs de lijnen stoot me de laatste jaren ook wat af.

Dat laatste klinkt gek. Geweld is immers ook razend interessant voor mij. Ik volg het voetbalgeweld de laatste tijd op de voet. Ik ben blij dat er aandacht is voor het voetbalgeweld. Helaas heeft daar eerst een gruwelijk incident voor moeten plaatsvinden.

Nu terug naar de analyse van de nieuwe regel op het gebied van voetbalgeweld. 10 minuten afkoelen.
Ik lees in de krant en op internet een enthousiast onthaal van de regel. Een paar voorbeelden:

  • Gele kaarten in het amateurvoetbal hebben tot nu toe weinig tot geen gevolgen
  • De geweldpleger denkt nu wel 2 keer na voor hij zijn team met een man minder laat spelen
  • Twee keer geel betekent nog gewoon rood
  • Er komt ook een spelregeltest voor jeugdspelers

Ook ik ben blij dat deze regel er is en dat die goed wordt ontvangen. Maar ik voorzie dat de regel vooral op een ander manier zal helpen dan de gemiddelde schrijver, die ik tot nu toe over dit onderwerp heb gelezen, verwacht. Naar mijn mening op een veel belangrijkere manier.

De eerste twee punten die ik hierboven in de opsomming heb gezet gaan er vanuit dat de speler die een geweldsovertreding maakt van te voren rationeel nadenkt over de gevolgen van zijn daden. Hij zou minder geneigd zijn tot het plegen van deze overtredingen omdat hij in zijn achterhoofd zou hebben dat hij dan 10 minuten geen plezier kan maken en dat zijn team 10 minuten met een man minder moet spelen. Dit gaat echter niet gebeuren.

Spelers die bewust zijn van het feit dat ze regelmatig spelregelovertredingen maken doen dit vanuit hun competitiedrang. Een schwalbe is een simpel voorbeeld. Een schwalbe  kan in sommige situaties een penalty opleveren. Nu moet de afweging gemaakt worden of 10 minuten met een man minder spelen hier tegenop weegt. Dit soort overtredingen gebeuren, bewust en onbewust, op basis van een kosten-batenanalyse. Meestal ook nog in fracties van seconden (dit verklaart waarom spelers wel eens worden uitgejoeld als ze een schwalbe maken. Ze hadden gewoon een verkeerde kosten-batenanalyse gemaakt).

Deze regel zal dus zorgen voor minder “rationele overtredingen”. Geweld echter, is niet rationeel. Om geweld te plegen tegen een medemens moet je in een speciale mentale staat zijn. Er zijn emoties voor nodig die zich bevinden in een emotioneel onplezierig gebied. Een gebied waar de meesten van ons nooit zijn of zouden willen zijn.

emotioneel spectrum geweld

Het emotionele spectrum is niet lineair natuurlijk, maar voor deze uitleg heb ik even een lineair spectrum getekend. In het bovenste vak staat hoe het rationele denkvermogen zich verhoudt tot het gedrag dat eronder staat. De groene zone is een emotioneel comfortabel gebied. Hier bevinden we ons vaak en we kunnen ons hoofd koel jouden. Bewegen we ons verder naar rechts dan wordt het steeds moeilijker voor ons om er te zijn. Als we bezig zijn met een ruzie of conflict doen we soms irrationele dingen (we luisteren niet meer naar elkaar, we gaan dreigen etc.) maar achteraf zijn we altijd blij dat we weer terug in ons emotionele groene gebied zijn. Hoe verder je naar rechts gaat hoe moeilijker het wordt. Niet voor iedereen ligt de grens tussen rood en groen op dezelfde plek. Met sommige mensen is het moeilijk ruzie te krijgen, terwijl anderen al hun problemen proberen op te lossen met geweld.

Maar hoe het ook zij, bij iedereen is er omschakeling nodig om gewelddadig gedrag te kunnen vertonen. Extreem geweld is helemaal ver van onze natuur vandaan en het is zeer moeilijk om daar uit te komen.

De vraag is nu dus: Als mensen niet graag gewelddadig zijn, hoe kunnen situaties dan toch soms escaleren tot geweld of zelfs extreem geweld?

In het geval van voetbalgeweld (en ander emotioneel geweld) is dit vaak terug te leiden naar twee scenario’s.
2 (of meer) mensen die elkaar steeds verder  pushen in het emotionele spectrum. De een doet iets, de ander gaat eroverheen enzovoort. Ze zijn eigenlijk allebei even schuldig aan de escalatie, maar achteraf zullen ze allebei zeggen dat de ander begon. Dit is overigens geen leugen, ze geloven oprecht allebei dat de ander begon.
De tweede mogelijkheid is dat de agressor door andere prikkels van het groene deel naar het rode deel van het spectrum gaat. Het slachtoffer ziet dit meestal te laat gebeuren en weet niet goed wat hij of zij moet doen in zo’n situatie. Dit is vaak het geval als het gaat om agressie en geweld tegen scheidsrechters.


Tijd voor een paar voorbeelden.

Voorbeeld 1: In dit filmpje van youtube is goed te zien hoe de agressor heel snel overschakelt van groen naar rood. De prikkel hier is de gele kaart. Je kunt zien hoe de speler eerst aan het onderhandelen is tot het moment dat hij de kaart krijgt. De overschakeling naar geweld gaat snel maar je kunt het goed zien nu je weet dat het komt. (Het filmpje duurt 1 minuut maar let goed op want het is binnen 10 seconden afgelopen).

Dit filmpje illustreert goed waarom ik vind dat je altijd voldoende afstand moet bewaren van een mogelijke agressor. Dat geeft je tijd om de omschakeling naar agressief gedrag waar te nemen en te reageren.

Voorbeeld 2: In dit voorbeeld zie je de agressor al vanaf de middenlijn op de scheidsrechter af rennen met kwade bedoelingen. Een paar meter voor de scheidsrechter remt hij wat af maar dan slaat hij toe. De scheidsrechter zelf heeft niks in de gaten voor het te laat is om nog te kunnen reageren. Sterker nog, hij loopt nietsvermoedend op het gevaar af. Tijdige herkenning van de agressie en het bewaren van een veilige afstand hadden deze scheidsrechter een flinke trap kunnen besparen.

Voorbeeld 3: Hier is de grensrechter zich al bewust van een agressor. Hij probeert te onderhandelen en hij probeert weg te komen. Helaas is het niet genoeg en grijpt de agressor hem bij zijn keel. Gelukkig gaat de agressor niet verder met zijn aanval want de grensrechter bevond zich niet in een positie (zowel mentaal als fysiek) om zich te verdedigen. De scheidsrechter die achter de agressor staat reageert ook nauwelijks (zoals te zien is legt hij zijn handen op de schouders van de agressor alsof hij zegt “jongen, wat doe je nu toch?” voor hij weg loopt). De speler met nummer 5 op zijn doet nog de beste poging om zijn teamgenoot weg te krijgen bij de grensrechter. Maar ook deze poging had niet veel geholpen als de agressor echt schade had willen toedienen.

Dit soort situaties vragen om een afweging. Jezelf (of iemand anders) verdedigen tegen de agressor of hopen dat het met een sisser afloopt zoals in dit voorbeeld is gebeurd. Dit is een zeer moeilijke beslissingen die je eigenlijk niet kunt maken onder invloed van stress. Het is belangrijk dat je deze beslissing al gemaakt hebt ver voordat je in zo’n situatie terecht komt.(*)

Voorbeeld 4: De scheidsrechter ziet een tackle van achter niet aankomen. Hij wordt gevloerd, hij staat op, realiseert zich dat de agressors (tegen deze tijd staan er al 4 om hem heen) niet meer gevaarlijk zijn (ze zijn allemaal ongeveer in het gebied van ‘ruzie’ ) en presenteert professioneel de oorspronkelijke rode kaart.


Even kort samenvattend hoe geweld werkt: Geweld gebeurt niet van het een op het andere moment, je kunt het zien aankomen als je weet hoe de overschakeling naar geweld eruitziet. Dit betekend dat je kunt reageren voordat de klappen vallen. Mits je weet wat je kunt doen natuurlijk.

Geweld heeft oorzaken en aanleidingen. De aanleiding van geweld op het veld is vaak een kaart of een gevoel van benadeling (bijvoorbeeld door een overtreding die gewraakt moet worden). De oorzaken liggen veel dieper. Het heeft te maken met de maatschappij, de opvoeding en nog vele andere zaken.


Nu nog even over de 10 minuten rust regel. Als je iets doms doet, bijvoorbeeld de scheidsrechter slaan na het krijgen van een gele kaart (zoals in filmpje  1) heb je er achteraf bijna altijd spijt van. Dit komt omdat je niet rationeel denkt en handelt. De voetballer in filmpje 4 tackelt de scheidsrechter en nog voor hij opstaat denkt hij weer rationeel genoeg om geen geweld te gebruiken. Vaak is een paar seconden niet genoeg om weer wat naar links te schuiven op het emotionele spectrum, maar iedereen gaat uiteindelijk weer terug. Als de scheidsrechter een gele kaart geeft terwijl hij/zij bedacht is op een verschuiving in het emotionele spectrum van de ontvanger, dan kan de scheidsrechter er adequaat op reageren. Om nu niet het risico te lopen dat deze voetballer agressief wordt in de komende seconden en minuten is het belangrijk dat deze direct van het veld af gaat. Dit is veiliger voor iedereen.

Het zou duidelijk moeten zijn voor voetballers en scheidsrechters dat het veld geen plek is om te discussiëren. Geel = omdraaien en even naar de kant. Als dit in het systeem is doorgedrongen dan zal dit veel geweld kunnen voorkomen gewoon omdat de mogelijke agressor even weer tot bezinning kan komen voor hij of zij gekke dingen doet. Dit vraagt wel om een “cultuurverandering”.

Voetballers moeten begrijpen dat een scheidsrechter er is om goed te kunnen spelen. Zonder scheidsrechters geen wedstrijden. Hij doet gewoon zijn taak. Voetballer moeten begrijpen dat als ze geel krijgen en er even af moeten, dat dat niet is zodat de scheidsrechter vervelend kan doen, maar zodat jij even kan afkoelen en straks weer leuk kan meespelen. Kritiek op de scheidsrechter of zelf je verhaal halen heeft geen zin.

Nog een cultuurverandering zou moeten zijn dat scheidsrechters en ouders begrijpen hoe geweld werkt. Op deze manier kunnen we het met zijn allen zien aankomen als het gebeurt en hebben we begrip voor regels die geweld moeten verminderen.  Geweld begrijpen is niet het moeilijkste. Het moeilijkste is de knop omzetten zodat je het wil begrijpen. Veel mensen lijken bang te zijn dat geweld begrijpen hetzelfde is als begrip hebben voor geweld, maar dat is natuurlijk absoluut niet zo. Hoe meer je van geweld afweet hoe veiliger je leven wordt.


In mijn ogen is de ‘10 minuten rust’ regel een goede regel en een mooie stap in de goede richting. Hopelijk zet de KNVB nog meer stappen in die richting en lopen de voetballers van Nederland met haar mee want er kan nog veel verbeteren in de wereld van geweld op het voetbalveld.

Als afsluiting wil ik nog één scheidsrechter met je delen. Dit keer tijdens een rugbywedstrijd. Hij legt tijdens de wedstrijd even uit dat het een functie is die hij uitvoert.


(*) Philip Zimbardo (bekend van de Stanford Prison Experiment) is een psycholoog die onderzoek doet naar de goede of kwade reacties van mensen in bijzonder situaties. Wat maakt iemand een schurk en wat maakt iemand een held, kort gezegd. Zijn Heroic Imagination Project onderzoekt en promoot dat laatste. Het is volgens hem erg belangrijk dat je goede daden oefent (ook in je gedachten) zodat je voorbereid bent als de situatie zich voordoet. Voor meer informatie: www.heroicimagination.org